Henryk Nowik
Życie Religijne
Ekshortacja Jana Pawła II Kościół w
Europie w kontekście historiozoficznym
NPW
1-2, 2004
Ojciec Święty Jan Paweł II w ekshortacji
apostolskiej Ecclesia in Europa mówi o Jezusie Chrystusie,
który żyje w Kościele jako źródło nadziei dla Europy. Natchnieniem w
głoszeniu Europie Ewangelii nadziei jest Księga Apokalipsy,
prorocze objawienie, które – zdaniem naszego Papieża – ukazuje
wspólnocie wierzących ukryty, głęboki sens wydarzeń. Księga ta zawiera
słowo skierowane do wspólnot chrześcijańskich, aby umiały interpretować
i przeżywać – poucza Jan Paweł II – swój udział w historii [...] w
świetle ostatecznego zwycięstwa Baranka złożonego w ofierze i
zmartwychwstałego, [...] odrzucając [...] pokusę budowania miasta ludzi
bez Boga czy wprost przeciw Niemu. Gdyby do tego doszło, ludzka
społeczność wcześniej czy później – przestrzega Ojciec Święty –
doznałaby ostatecznej klęski.
Omawiany dokument, zawierający upomnienia i przestrogi, opiera się na
doświadczeniu dziejowym wszystkich pokoleń ludu wierzącego Europy. Na
bazie doświadczenia statycznego – przeszłości, nawarstwia się dziś
doświadczenie: zmienności ciągłości inwencji twórczej i innowacji,
nadmiar nieoczekiwanych zmian i ogrom nieprzewidywalnych następstw,
różnorodność doznań i wielość przeżyć, mnogość interpretacji i
różnorodność punktów widzenia. Jawi się dziś nam nowy typ
doświadczenia, a mianowicie ze strzałką czasu. Dlatego Jan Paweł II w
ekshortacji Kościół w Europie wychodzi od dziedzictwa
kulturowego Europy, ukazując równocześnie apokaliptyczną wizję
ostatecznego zwycięstwa ludów i narodów w Jezusie historii i Chrystusie
Zbawicielu.
Trud kontynuowania dziejów Europy w naszych czasach, o którym mówi
Ojciec Święty, ma wymiar dziejowy o trzech transcendencjach: ku
Chrystusowi, w głąb duszy i ku drugiemu człowiekowi. Relacje te opisane
są przez prawidłowości historiozoficzne (w języku fenomenologicznym w
sensie empiriologicznym, w wymiarze historycznym – jako kontekst
do prezentacji myśli papieskiej.
I Prawidłowości historiozoficzne
1. P. Teilharda de Chardin zasada wzrostu złożoności świadomości.
W interpretacji współczesnej nauki Wszechświat powstał wskutek wielkiej
eksplozji, kontrolowanej niepojętą informacją, dla powstania i rozwoju
istot ludzkich (zasada antropiczna). Informację tę odczytuje świat
nauki w kosmosie, który jawi się nam w rozwoju od nieskończenie małego
obiektu (np. kwarki) do nieskończenie wielkiego wszechświata o
strukturze hierarchicznej (gwiazda z układem planetarnym, gromada
gwiazd, galaktyka, gromada galaktyk, gromada gromad galaktyk), oraz od
nieskończenie prostego (np. fotony) do nieskończenie złożonego układu w
postaci ludzkości, zjednoczonej w Chrystusie – w punkcie Omega, przez
ogniwa takie, jak: materia nieożywiona (wszechświat jako całość),
materia ożywiona świadoma (królestwo roślin), materia ożywiona świadoma
nierefleksyjna (królestwo zwierząt), materia ożywiona świadoma,
stworzona do refleksji (rodzaj ludzki), materia ożywiona świadoma
refleksyjna (wspólnota osób), odkupiona przez Chrystusa do życia
wiecznego z Trójcą Przenajświętszą (Mistyczne Ciało Chrystusa). W nowej
Ziemi i w nowym Niebie nastąpi zbliżenie poznawcze punktu Alfa
(Chrystus immanentny) z punktem Omega (Chrystus transcendentny).
Myśliciel francuski dokonał wielkiej syntezy nauki, filozofii i
teologii, ubogacając doświadczenie ludzkie o wymiar historiozoficzny,
przybliżając w ten sposób ideę Jana Pawła II: od dziedzictwa kultury
naszego kontynentu do nadziei dla Europy w Chrystusie, który czyni
wszystko nowym.
2. Bolesława Gaweckiego idea przeciwstawnych tendencji rozwojowych
wszechświata, gdzie entropia w kosmosie dąży do maksimum w kierunku
śmierci a organizacja świata: abiotycznego, biotycznego, antropicznego,
kulturowego, religijnego dąży do optimum – ku życiu. Bezwzględną
wartość dodatnią mają działania zmierzające do polepszenia organizacji
w naturze i w kulturze. Źródłem zła, cierpienia, nieszczęścia jest
bezład duchowy i fizyczny jako sprzeczny z postępem ewolucji i z istotą
osoby ludzkiej. Aktywność ludzka winna być uporządkowana według planu i
hierarchii celów. Miarą postępu ludzkiego jest stosunek twórczego
udziału w ewolucji organizacji teleonomicznej ku dobru, prawdzie,
pięknie i świętości – do biernego udziału w ewolucji energii fizycznej
(wzrost entropii) we wszechświecie. Jest to zasada stawania się wolną
istotą czy wolnym narodem. Wolny jest ten i tylko ten, kto działa z
powinności wewnętrznej, a nie pod naciskiem popędów lub okoliczności
zewnętrznych, pod przymusem sankcji. Teorię przejścia od „myślenia” do
„postępowania”, kwestionowaną przez neopozytywizm, prof. Gawecki
uzasadnia w swojej filozofii rozwoju w sposób postulatywny, że należy
czynnie uczestniczyć w polepszaniu organizacji natury (ekoetyka) i
kultury (etyka perfekcjonistyczna) o podłożu milcząco złożonego prawa
naturalnego: „dobro należy czynić, a zła unikać.
3. Prawidłowość postępu antagonistycznego
Jacques Maritain zauważył, że historia ludzkości podąża równocześnie w
kierunku dobra i w kierunku zła. Nurty degradacji i progresji tych
wartości biegną równolegle. Często bowiem dzieje się tak, że pokolenia
narodów na widok zła, fałszu, brzydoty i satanizmu mobilizują się w
powszechny zryw ku dobru, prawdzie, pięknu i świętości. Na przykład
wiek XX był czasem złych totalitaryzmów, ale też był czasem wielu
świętych, błogosławionych i bohaterów. W czasie okupacji stworzyliśmy
AK.
4. Zasada dziejowej dezintegracji pozytywnej w procesie rozwoju narodów
Przez analogię do psychologicznego rozwoju osobowości przez
dezintegrację pozytywną w ujęciu Kazimierza Dąbrowskiego daje się
zauważyć uniwersalną prawidłowość, że dezintegracja struktur
kulturowych, religijnych, narodowych i polityczno-społecznych wyzwala
konieczność podjęcia nowej integracji, ale już na wyższym poziomie. W
ten sposób odmładzają się struktury kulturowe, ożywiają się środowiska
religijne, budzą się nowe postawy patriotyczne i powraca etos życia
polityczno-społecznego. Na przykład dezintegracja rozbiorowa Polski
wyzwoliła na wyższym poziomie integrację w formie Konstytucji 3 Maja, w
idei powstania filozofii narodowej, w programie bohaterskich zrywów
powstańczych z wybiciem się na niepodległość łącznie. Dezintegracja
ZSRR wywołała ideę Wspólnoty Niepodległych Państw na wyższym poziomie,
bo opartej na religii chrześcijańskiej (prawosławie) i na większych
swobodach obywatelskich.
5. Prawo hierarchii wartości celów i środków do nich prowadzących, w
ramach przyjętej i uznanej przez naród aksjologii, z racji
przynależności cywilizacyjnej – np. w cywilizacji łacińskiej najwyższą
wartością jest Bóg osobowy, następnie osoba ludzka, wreszcie świat jako
całość. Cele te realizuje się na drodze kolejnych środków według
hierarchii: środki duchowe ubogie przed materialnymi ubogimi, a
następnie bogatymi.
6. Zasada komplementarności dwu biegunów życia zbiorowego:
indywidualności i uniwersalności. Osoba ludzka jest indywiduum o
rozumnej naturze, otwartym na drugiego, czyli na społeczność, z
zachowaniem swej tożsamości. Społeczność zaś, będąc zbiorem osób o
licznych wzajemnych relacjach, nie może degradować indywiduum do roli
„bycia elementem” nadrzędnej całości, pojętej absolutystycznie.
Indywiduum i uniwersum to dwa wymiary jednej i tej samej rzeczywistości
ludzkiej, wzajemnie dopełniające się poznawczo.
7. Idea niezwykłego wydarzenia w narodzie o doniosłości historycznej
Bywa niejednokrotnie tak, że w czasie dostatecznie długim narasta w
narodzie, niezależnie od ustroju, witalna i duchowa jedność, na którą
składa się doświadczenie pokoleń, cierpienie ludu, dramat walk
wyzwoleńczych, pojawienie się niezwykłej więzi między warstwami
społecznymi z całym dziedzictwem narodowo-religijnym. Jeśli w danym
narodzie nastąpi zbieżność tych i temu podobnych czynników w określonym
czasie historycznym, to wydarzenie takie, o doniosłości dziejowej, ma
swą moc twórczą również w historii innych narodów. Na przykład
powstanie i rozwój „Solidarności” w Polsce miało swoje reperkusje
wolnościowe w całej Europie i nie tylko (Radio Maryja, Wyższa Szkoła
Kultury Społecznej i Medialnej i inne dzieła przy Radio oraz Instytut
Studiów nad Rodziną).
8. Idea uniwersalna rozpoczyna swoje istnienie lub powraca do istnienia
w konkrecie historycznym, tzn. w określonym miejscu i w odpowiednim
czasie. Na przykład idea niepodległości Polski powróciła do naszego
kraju po rozpadzie układu rozbiorowego w 1918 r. Polska stała się
krajem europejskim w 966 r. Zasada ta postuluje, że idea Polski
Bogiem silnej może zaistnieć tylko w naszym kraju z całą – nie
pomniejszoną – substancją narodu i to jak najszybciej.
9. Prawo walki międzycywilizacyjnej
Konflikt międzycywilizacyjny jest walką bezkompromisową, a to dlatego,
że nie można być równocześnie cywilizowanym na dwa sposoby, można
natomiast stać się acywilizowanym i dziczeć. Tak uważa Feliks
Koneczny. W tę problematykę obfituje „Nowy Przegląd Wszechpolski”,
którego redaktorem naczelnym jest Teresa Bloch. W tym środowisku
powstał autorski projekt konstytucji.
10. Prawo progresywnego wzrostu świadomości narodowej
Funkcjonowanie tego prawa cywilizacji przejawia się w sposób aspektowy.
I tak gdy ujawnia się ono w jednej dziedzinie rozwoju duchowego, to w
drugiej nie daje o sobie żadnego znaku. Na przykład w cywilizacji
bizantyjskiej żyje w świadomości poczucie wolności politycznej
obywateli, ale równocześnie towarzyszy mu brak świadomości duchowej
wolności osób w stosunku do państwa. My, Polacy, w naszej cywilizacji
łacińskiej mamy poczucie świadomości wewnętrznej i duchowej wolności
osoby w stosunku do państwa, ale nie mamy pełnej świadomości wolności
politycznej naszych rodaków zagranicą.
Wyartykułowane zasady historiozoficzne pozostają w relacjach
krytycznych do globalistycznych przemian w obszarze Unii Europejskiej i
w świecie. Jest to bowiem globalizm monistyczny (totalitarny). W myśl
zasady (6) uniwersalizm jest komplementarny do indywidualizmu. Zło
globalizmu totalitarnego mobilizuje siły do walki o globalizm
pluralistyczny (pluralizm globalistyczny), o którym mówi papież (3).
Należy to czynić za pomocą środków duchowych ubogich (5). Dezintegrację
unijną należy przezwyciężyć integracją na wyższym poziomie
kulturowo-religijnym (4). Gdy spotęguje się wiele dobra z trudu,
cierpienia i modlitwy, to narodzi się wielkie wydarzenie, co przewiduje
zasada (7). Globalizm pluralistyczny wyrósł z wielkich wizji
ewolucjonistycznych świata (1, 2).
II Z ekshortacji Kościół
w Europie
Europejska kultura – mówi Jan Paweł II – sprawia
wrażenie ‘milczącej apostazji’ człowieka sytego, który żyje tak, jakby
Bóg nie istniał [...] bywają (ponadto) niepokojące formy tego, co można
nazwać kulturą śmierci (p. 9). Zjawisko to Paweł VI nazwał
„cywilizacją śmierci”. Oznacza ona w praktyce: a) materializm, b)
utylitaryzm, c) konsumpcjonizm. Cywilizacja ta niesie człowiekowi
zagładę na drodze destrukcji, czyli zwyrodnienia życia intelektualnego,
wolitywnego, uczuciowego, religijnego, a w konsekwencji życia
materialnego.
Wbrew szerzącej się cywilizacji śmierci Paweł VI zaapelował w swym
nauczaniu o tworzenie cywilizacji miłości. Ideę tę podjął Jan Paweł II
i szerokim frontem światowym głosi filozofię i teologię życia.
Ekshortacja Kościół w Europie jest zwieńczeniem programu dla
Europy, która musi – zdaniem Ojca Świętego – wypracować
nowy wzorzec jedności w różnorodności, wspólnotę narodów pojednanych,
otwartej na inne kontynenty i włączonej w aktualny proces globalizacji
(p. 109). Termin ten w nauczaniu Papieża ma sens pluralistyczny, jak to
w sposób szczególny pokazuje kontekst tej ekshortacji. Globalizm
pluralistyczny promuje różne wyznania, wielorakie kultury i tożsamość
poszczególnych narodów we wspólnocie międzynarodowej. Globalizm
pluralistyczny – nasz dokument w nadziei dla Europy – przeciwstawia się
globalizmowi totalitarnemu w wydaniu socliberalnym, który doktrynalnie
wywodzi się z naukowego socjalizmu (komunizm marksistowski) i z
narodowego socjalizmu (faszyzm niemiecki). Globalizm pluralistyczny,
jako wielość w jedności, opiera się na trzech filarach: 1) filozofii
starogreckiej, 2) prawie rzymskim i 3) religii chrześcijańskiej (w
szczególności katolickiej).
1. W historii Europy chrześcijaństwo – przypomina Jan Paweł II
– było na naszym kontynencie głównym czynnikiem jedności ludów i
kultur oraz integracyjnej promocji człowieka i jego praw (p. 108).
2. wiara chrześcijańska należy w sposób radykalny i decydujący do
fundamentów kultury europejskiej (p. 108).
3. Europa [...] dała światu ideał demokracji i prawa człowieka
[czerpiąc] swe wartości z dziedzictwa chrześcijańskiego (p. 108).
4. Europa jako pojęcie w głównej mierze kulturowe i historyczne,
które znamionuje rzeczywistość zrodzoną jako kontynent również dzięki
jednoczącej sile chrześcijaństwa, które zdołało zintegrować między sobą
różne ludy i kultury [...] jest ściśle związane z cała kulturą
europejską (p. 108).
5. Europa [...] gdy umacnia i poszerza swą jedność gospodarczą i
polityczną, przeżywa [...] głęboki kryzys wartości (p. 108).
6. Europa powołana jest przede wszystkim do tego, by odnalazła swą
tożsamość (p. 109).
7. Choć [..] powstała ona jako rzeczywistość bardzo niejednorodna,
musi wypracować nowy wzorzec jedności w różnorodności, wspólnoty
narodów pojednanych, otwartej na inne kontynenty i włączonej w aktualny
proces globalizacji (p. 109).
8. Europa [...] musi uznać i odzyskać [...] podstawowe wartości
[...] głoszenie transcendentalnej godności osoby ludzkiej, wartości
rozumu, wolności, demokracji, państwa prawa i rozdziału między polityką
a religią (p. 109).
9. Unia Europejska wciąż się poszerza [...] Należy sobie życzyć
[...] by doceniane były szczególne właściwości historyczne i kulturowe,
tożsamość narodowa i bogactwo wkładu, jaki mogą wnieść nowi członkowie
oraz by [...] realizowane były zasady pomocniczości i solidarności
(p. 110).
10. [...] jedność nie będzie trwała, jeśli zostanie sprowadzona
jedynie do wymiaru geograficznego i ekonomicznego (p. 110).
11. Europa [...] winna być kontynentem otwartym i gościnnym,
wypracowując nadal w ramach aktualnej globalizacji formy współpracy nie
tylko gospodarczej, ale również społecznej i kulturalnej (p. 110).
12. konieczne jest ponowne rozważenie problemu współpracy
międzynarodowej w kategoriach nowej kultury solidarności [...] która
czyni ubogich twórcami własnego rozwoju [...] w konkretnych warunkach
ekonomicznych i politycznych (p. 111).
13. Europa musi być stroną czynną w promowaniu i urzeczywistnianiu
globalizacji w solidarności [...] wraz ze związanymi z nią wartościami:
równości, sprawiedliwości i wolności (p. 112), wraz z rynkiem
kontrolowanym ze strony sił społecznych i państwa ze względu na
zaspokojenie podstawowych potrzeb całego społeczeństwa (p. 112).
14. Europa wraz ze wszystkimi mieszkańcami musi nieustannie
angażować się w budowaniu pokoju w obrębie swoich granic na całym
świecie (p. 112).
15. W związku z tym – naucza Jan Paweł II – trzeba
pamiętać, że różnice narodowe winny być zachowane ... jako
podstawa europejskiej solidarności, (a) sama tożsamość narodowa
urzeczywistnia się jedynie w otwarciu na inne narody i poprzez
solidarność z nimi (p. 112).
W świetle wypowiedzi Jana Pawła II projekt konstytucji UE jest bardzo
zły – jest nie do przyjęcia. Konstytucja śmierci! Przyjęcie imienia
Bożego we wstępie bezbożnej konstytucji jest grzechem.
Personifikacje
16. Europo Nie lękaj się! Ewangelia nie jest ci przeciwna, ale jest
po twojej stronie.
17. Bądź ufna! W Ewangelii, którą jest Jezus, znajdziesz mocną i
trwałą nadzieję, której pragniesz, jest to nadzieja oparta na
zwycięstwie Chrystusa nad grzechem i śmiercią [...] dla twojego
zbawienia i twojej radości.
18. Bądź pewna! Ewangelia nadziei nie zawodzi! [...] jest światłem
[...] jest mocą [...] jest proroctwem [...] jest wskazaniem nowego
początku, jest wezwaniem wszystkich [...], by wytyczali drogi
prowadzące do „Europy ducha”, aby stała się ona prawdziwym „wspólnym
domem”, gdzie jest radość życia.
Polsko, powróć do swoich korzeni narodowych i religijnych! Bądź Boża!
Modlitwą różańcową, miłosierdziem Odkupiciela oraz Intronizacją
Chrystusa Króla!
Europo, nie lękaj się Polski
Bogiem Silnej
Powrót do strony
głównej
Archiwum
Powrót
do strony głównej NPW
|
